سیما و سیره محمدۖ در قرآن ۱۰ بخش سوم: محمد و مِلکداری

بدست • ۳ اسفند ۱۳۸۹ • دسته: سيما و سيره نبوى

در سلسله پیامبران توحیدی و سامی، محمدۖ از معدود پیامبرانی است که در طول دوران رسالتش به حاکمیت سیاسی رسیده و تأسیس دولت کرده و به اصطلاح فرمانروا بوده است. از میان پیامبران «اولوالعزم» (ابراهیم، موسی، عیسی و محمد)، وی تنها پیامبری است که رسماً به فرمانروایی رسیده است. این فرمانروایی به خودی خود و به عنوان نوعی ملکداری ابتدایی در عربستان قرن هفتم میلادی، چندان اهمیتی ندارد و می‌تواند در سلسله طولانی حکومت‌ها و یا ریاست‌های سیاسی در شبه جزیره عربستان تحلیل و تفسیر شود، اما این فرمانروایی ده ساله به صورت مستقیم و یا غیرمستقیم، در تکوین اسلام و سیمای این دین اثر گذاشته و در تحولات تاریخی و اجتماعی بعدی اسلام نقش آفریده است. از جمله اصل فرمانروایی پیامبر، احکام اجتماعی و سیاسی اسلام و مخصوصاً احکام جزایی و کیفری که بستگی کامل به حکومت و قدرت اجرایی دارند، از آنها مهمتر، جنگها و جدالهای سیاسی فراوان پیامبر با مخالفان در مدینه و انعکاس آیات مربوط به آنها در قرآن و وجوب جهاد مقدس در اسلام، موجب شده است که اولاً اسلام به عنوان یک دین تمام عیار سیاسی و حکومتی شناخته شود (به ویژه در قیاس با مسیحیت)، و ثانیاً حکومت‌های بعدی در جهان اسلام (امویان، عباسیان، عثمانیان و …) به شکلی خود را جانشین سیاسی پیامبر بدانند و مشروعیت خود را از دین و خداوند بدانند، و ثالثاً در قرن اخیر مفهوم جدید «حکومت اسلامی» به مثابه حکومت شرعی و تئوکراتیک خلق شود و این ادعا مطرح شود که همواره بر مسلمانان واجب است به تأسیس حکومت شرعی دست زنند و این حکومت هم مشروعیت خود را از خدا و دین و شارع میگیرد و هم مجری بی‌‌چون و چرای احکام شریعت است و مخالفت با چنین نظامی مخالفت با خداوند و شریعت می­باشد. وانگهی، صرفنظر از مشکلات یاد شده، جنگها و خشونت‌های پدید آمده در صدر اسلام و در حیات پیامبر و انعکاس آنها در قرآن و از جمله احکام جهاد، از همان آغاز سبب پرسش‌ها، ابهام‌ها و حتی ایرادها از سوی مخالفان (مخصوصا یهودیان و مسیحیان در قرون وسطی و شماری از منتقدان در قرن اخیر) به اسلام و پیامبر و حتی قرآن شده است.

 

با توجه به نکات یاد شده، مسأله حکومت پیامبر و حوادث و پیامد‌‌های آن، از اهمیت خاص برخوردار است و لازم است در آن دقت و تأمل بیشتری صورت گیرد. به ویژه برخی نظریاتی که مطرح می‌کنیم، تا حدودی (وشاید کاملاً) تازه است و فکر می‌‌کنم در صورت صحت و مقبولیت، برخی مشکلات را حل می‌کند و به بعضی از پرسش‌ها و ایرادهای قدیم و جدید پاسخ معقول می‌دهد. در این بخش نیز برای فهم بهتر و تحلیل جامع‌تر از ملکداری پیامبر در قرآن، بحث را در ذیل چند فصل پی می‌گیریم:

 

۱- تحلیل مقدماتی از حکومت پیامبر در مدینه

۲- آیا حکومت پیامبر مشروعیت آسمانی داشت؟

۳- ویژگیهای ملکداری پیامبر

۴- جهاد و فلسفه آن

۵- ما و میراث ملکداری پیامبر

 

 

دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.