تحلیلی از تاریخ ایران باستان جلسه دهم

بدست • ۲۲ بهمن ۱۳۸۸ • دسته: كلاس تاريخ ايران باستان

جلسه دهم: پنجشنبه ۲۲ بهمن ۸۸ برابر با  ۱۱ فوریه ۲۰۱۰

ساسانیان
تمرکز قدرت و تشکیل نخستین دولت دینی

در این بخش به سه موضوع اشاره می کنم:

  • خاندان و تبار
  • شاهان
  • میراث تمدن ساسانى

خاندان
سلسله ساسانی از استخر پارس برخاستند. استخر در کنار تخت جمشید قرار داشت و معبد قدیمی آناهیتا در آن واقع شده بود. این شهر از دیرباز شهری مذهبی بود. اهمیت استخر به دنیای اساطیر نیز کشیده شده است. گفته اند که این شهر را گیومرد برآورده بود.
روشن نیست که ساسان یک شخصیت واقعی است یا اساطیری و نیز نسبت ساسان با اردشیر بنیانگذار سلسله مبهم است. اما شهرت دارد که او روحانی معبد آناهیتا و نیای اردشیر است. پاپک فرزند ساسان است که شاه محلی از این خاندان در پارس بوده و پدر اردشیر دانسته شده است. درباره ساسان و پاپک و اردشیر داستانهای زیادی روایت شده است که بی گمان بخش زیادی از آنها افسانه و برساخته های بعدی است که به دلایل خاص دینی و یا سیاسی جعل شده اند. از جمله مسعودی آورده است که ساسان به زیارت مکه رفته و حج گزارده و هدایایی گرانقیمت تقدیم کرده است که قطعا از ساخته های پس از اسلام است و هدف آن ایجاد تفاهم بین ایرانیان و اعراب بوده است.

سلسله شاهان
۱ – اردشیر اول ( ۲۲۴ – ۲۴۱ میلادی )
۲ – شاپور اول ( ۲۴۱ – ۲۷۲ میلادی )
۳ – هرمزد اول ( ۲۷۲ – ۲۷۳ میلادی )
۴ – بهرام اول ( ۲۷۳ – ۲۷۴ میلادی )
۵ – بهرام دوم ( ۲۷۴ – ۲۹۳ میلادی )
۶ – بهرام سوم ( ۲۹۳ میلادی )
۷ – نرسی ( ۲۹۳ – ۳۰۲ میلادی )
۸ – هرمزد دوم ( ۳۰۲ – ۳۰۹ میلادی )
۹ – شاپور دوم ( ۳۰۹ – ۳۷۹ میلادی )
۱۰ – اردشیر دوم ( ۳۷۹ – ۳۸۳ میلادی )
۱۱ – شاپور سوم ( ۳۸۳ – ۳۸۸ میلادی )
۱۲ – بهرام چهارم ( ۳۸۸ – ۳۹۹ میلادی )
۱۳ – یزدگرد اول ( ۳۹۹ – ۴۲۰ میلادی )
۱۴ – بهرام پنجم ( ۴۲۰ – ۴۳۸ میلادی )
۱۵ – یزدگرد دوم ( ۴۳۸ – ۴۵۷ میلادی )
۱۶ – هرمزد سوم ( ۴۵۷ – ۴۵۹ میلادی )
۱۷ – پیروز اول ( ۴۵۹ – ۴۸۴  میلادی )
۱۸ – بلاش ( ۴۸۴ – ۴۸۸ میلادی )
۱۹ – قباد اول ( ۴۸۸ – ۴۹۷ / ۴۹۹ – ۵۳۱ میلادی )
۲۰ – جاماسب ( ۴۹۹ – ۴۹۹ میلادی ) ( او برادر قباد بوده و با کودتایی علیه قباد او را برکنار و دوسالی به سلطنت دست یافت )
۲۱ – خسرو انوشیروان ( ۵۳۱ – ۵۷۹ میلادی )
۲۲ – هرمزد چهارم ( ۵۷۹ – ۵۹۰ میلادی )
۲۳ – خسرو پرویز ( ۵۹۰ – ۶۲۸ میلادی )
۲۴ – قباد دوم ( ۶۲۸ میلادی )
۲۵ – اردشیر سوم ( ۶۲۸ – ۶۳۰ میلادی )
۲۶ –  شهربراز ( ۶۳۰ میلادی )
۲۷ – خسرو سوم ( ۶۳۰ میلادی )
۲۸ – پوران ( ۶۳۰ – ۹۳۱ میلادی )
۲۹ – آذر میدخت ( ۶۳۱ میلادی )۱
۳۰ – خسرو چهارم ( ۶۳۱ میلادی )
۳۱ – پیروز دوم ( احتمالا ۶۳۲ میلادی )
۳۲ – فرح زاد خسرو ( احتمالا ۶۳۲ میلادی )
۳۳ – هرمزد پنجم ( ۶۳۲ )
۳۴ – یزدگرد سوم ( ۶۳۲ – ۶۵۱ میلادی )

میراث تمدن ساسانی

در این دوران حدود چهار قرنه تحولات اقتصادی و فرهنگی و سیاسی و تمدنی قابل توجهی رخ داده است که به این خاندان و دوران سیمای ویژه ای بخشیده است. برخی از این ویژگی ها چنین است:

۱ – ظهور دو پیامبر ایرانی مانی و مزدک. مانی در زمان شاپور اول و چند پادشاه بعدی بود و مزدک در زمان قباد اول و جنبش مزدکیان در دوران خسرو انوشیروان. هر دو پیامبر و آموزه های آنان پیش و بیش از آن که ماهیت صرفا دینی داشته باشند ماهیت و نقش اجتماعی داشته و در پی اصلاحات مدنی و اخلاقی جامعه ایرانی بوده اند. مانی می خواست با آمیختن چهار دین رایج زمانش یعنی زرتشیت، ماندایی، بودایی و مسحیت آیین نوینی پدید آورد که با مقتضیات زمانه اش سازگار باشد و کمکی به تغییرات انسانی و اخلاقی و تمدنی ایرانیان بکند. در واقع تلاش او برای نجات دین زرتشت و رهایی مردمان از سلطه مغان و روحانیان بود. از این رو شاپور اول از او استقبال کرد اما در نهایت مغان با احساس خطر مانی را از سر راه براشتند و شاهان را به نابودی مانویان تشویق کردند.

مزدک نیز در اوج نظام طبقاتی و ستم اجتماعی قیام کرد. گرچه او یک مصلح اخلاقی بود اما آموزه های او رویکرد اجتماعی و اقتصادی داشت و آشکارا پاسخی بود به انحصارات بزرگ و مخرب عصر ساسانی.  

۲ – اوج اشرافیت و استحکام بسیار نظام طبقاتی و کاستی.

۳ – تأسیس دولت دینی ( موبد شاهی )

براى استماع سخنرانى بر روى کلید Play کلیک کنید.

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.