آموزه های سید مصطفی حسینی طباطبایی

مروری بر تاریخ اصلاح دینی معاصر ایران – قسمت سیزدهمnدرآمدnبی تردید مطرح ترین و فعال ترین شخصیت دینی و اصلاحی ایران معاصر آقای سید مصطفی حسینی طباطبایی است که اکنون به عنوان بقیه السلف سلسله مصلحان نوگرای سنتی ایران در عرصه حضور دارد و به فعالیت های تحقیقی و فکری و روشنگری اش ادامه می دهد.nاین قسمت در چهار فصل سامان یافته است:nفصل اول – زندگی نامهnفصل دوم – آثارnفصل سوم – تحلیلی از آموزه های اصلاحی طباطباییnفصل چهار – نقاط قوت طباطباییnnفصل اول. زندگی نامهnآقا مصطفی طباطبایی زندگی نامه شخصی پربرگی ندارد. ایشان زاده سال 1314 است و از دو طریق به دو عالم دینی اثرگذار مشروطیت و اواخر عصر قاجار نسب می برد. از طریق پدر به سید محمد طباطبایی مجتهد و از طریق مادر به میرزا احمد آشتیانی که پدر ایشان مجتهد مشهور تهران در عصر ناصری یعنی میرزا حسن آشتیانی و مخالف کمپانی رژی بوده است. سید محمد طباطبایی محبوب ترین زعیم روحانی مشروطه بود و همگان به مردمی بودن و سلامت نفس و بی نظری و نوگرایی مذهبی و اعتدال و انصاف در جدالهای جاری جنبش مشروطه در دوران پیش از پیروزی و پس از آن اذعان داشته و دارند. کسروی که در تاریخ مشروطه خود از او و سید عبدالله بهبهانی به عنوان «سیدین سندین» یاد کرده است، به نقش بی بدیل و امتیازات خاص وی تصریح کرده است. زنده یاد ملک طباطبایی (بازرگان) همسر مرحوم مهندس مهدی بازرگان عمه آقا مصطفی طباطبایی است. به نقل آقای طباطبایی، میرزا احمد آشتیانی، فقیهی اصولی و حکیمی ورزیده بود که آقا مصطفی از نوجوانی تا حدود 35 سالگی از محضر نیای خود بهره برده و اصول فقه و فلسفه صدرایی را از او آموخته است.nطبق یادداشتی که جناب طباطبایی برای من نوشته اند اندکی از احوالات دوران جوانی و بعد را چنین تعریف کرده اند:n«من مانند بیشتر بچه های تهرانی از کودکی به دبستان رفتم و در کلاس ششم ابتدایی به مسجدی رفت و آمد داشتم که بچه ها را به حفظ قرآن کریم وا می داشتند و در آنجا شاگرد اول شدم و ده آفرین نامه گرفتم. سپس به دبیرستان رفتم و در واخر سیکل اول بنا به تشویق یکی از خویشاوندانم که خود ورزشکار بود در خانه به ورزش پرداختم و با جدیت فراوان و حرارت بسیار می کردم و در سیکل دوم دبیرستان به باشگاه ورزشی راه یافتم و سرانجام با تلاش های فراوان، قهرمان اول کشور در رشته وزنه برداری (در میان وزن با رکورد 330 کیلو وزن) شدم و مدال قهرمانی دریافت داشتم ولی در آستانه این پیروزی دچار طوفانی روحی شدم که چرا عمر عزیز را باید در راهِ آهن بلند کردن تلف کنم؟ با خود گفتم: ألهذا خلقت؟ این بود که ورزش قهرمانی ترک کردم. به جای رفتن به دانشگاه، با جدیت فروان به سوی تحصیل علوم اسلامی رفتم و دائره معلومات را ضرب زید عمروا و استصحاب و برائت محدود نکردم و به تدریج کتابخانه بزرگی (که اکنون هزارها مجلّد کتاب دارد) گرد آوردم و کتب ادیان و مذاهب را با دقت مطالعه کردم و تا توانستم با رؤسا و مبلّغین آنها ملاقات و مناظره نمودم تا سرانجتام پس از تلاش های بسیار، به سرچشمه نور و ایمان صحیح یعنی مفاهیم قرآن کریم رسیدم و بدان دل باختم و سر سپردم و دعوت به قرآن و پیکار با خرافات را آغاز کردم و تا کنون در عین مشاغل تدریسی در دبیرستان ها بیش از پنجاه کتاب و رساله نوشته ام و چهار بار بر سر عقاید قرآنی ام به زندان افتادم (دو مرتبه در دوران پهلوی و دو مرتبه در این دوران) و در همه احوال خدای تعالی را بر نعمت هایش سپاسگزارم». nnفصل دوم. آثارnپیش از تحلیلی از افکار و نقش دینی و اجتماعی جناب طباطبایی، فهرستی از تألیفات و آثار منتشر شده ایشان می آورم. چرا که این آثار خود تا حدود زیادی از افکار و اندیشه ها و روش و منش اصلاحی وی پرده بر می دارد. گفتنی است که فهرستی به همت آقای رضا رهنما (از علاقه مندان طباطبایی) برای من ارسال شده که در آن 54 اثر معرفی شده است. در اینجا به ذکر عناوینی که تاریخ انتشار دارند، بسنده می کنیم:n1- راهی به سوی وحدت اسلامی (1400 قمری)n2- خیانت در گزارش تاریخ (سه جلد) در نقد کتاب «بیست و سه سال» منتسب به علی دشتی آخرین چاپ 1366)n3- دین ستیزی نافرجام (در پاسخ به کتاب «تولّدی دیگر» اثر شجاع الدین شفا (1380)n4- نقد آثار خاورشناسان (شامل نقد بیست تن از خاورشناسان – از انتشارات چاپخش تهران – 1375)n5- رهبران وادی ضلالت – ماجرای باب و بها – (پژوهشی نو در باره بهائیگری – چاپ سوم 1393)n6- دعوت مسیحیان به توحید (1379)n7- متفکران اسلامی در برابر منطق یونان (1358)n8- بردگی از دیدگاه اسلام (ناشر بنیاد دایره المعارف اسلامی – 1372)n9- شیخ محمد عبده مصلح بزرگ مصر (1357 و 1362)n10- منهای معنویت (چاپ سوم 1356n11- اسلام و بت های غرب (1353)n12- اعجاز عددی قرآن کریم (تحقیق عبدالرّازق نوفل مصری که به وسیله طباطبایی ترجمه و تکمیل شده است – 1362)n13- نقد آرای ابن سینا در الهیات (1361)n14- نقد کتب حدیث (1379)n15- حقارت سلمان رشدی (در نقد کتاب مشهور و جنجالی «آیات شیطانی» اثر سلمان رشدی نویسنده هندی – بریتانیایی – 1368)n16- قرآن در روزگار نو (1379)n17- معانی باطنی در قرآن کریم (1375)n18- تسامح و شدت عمل در اسلام (در آسانگیری اسلامی و تقدم عفو بر رحمت – 1372)n19- علی بین التقصیر والغلّو (1380)n20- اجتهاد در برابر نصّ (1382)n21- زن در آیین زرتشتی و بهایی (1382)n22- پیوند دین و حکومت (1379)n23- قرآن بدون حدیث هم قابل فهم است (1382)n24- رسول خدا (ص) و تبیین آیات (1382)n25- فتح البیان فیما رُوی عن علی من تفسیرالقرآن (1382)n26- فاصله ها را از علی (ع) کم کنیم (1353)n27- قرآن در روزگار نو (1379)n28- محمد پیامبر رحمت و شمشیر (1379)n29- نوگرایی در اجتهاد (1382)n30- اسلام و مسئله خشونت (1394)n31- پاسخ ها و نقدها مجموعه مقالات در دو جلد (1388)n32- بیان الحقیقه فی جرح الابدان عندالمصیبه (به فارسی و عربی 1415 قمری)nهمان گونه که گفته شد در فهرست یاد شده شمار دیگری از آثار طباطبایی ذکر شده ولی روشن نیست مقاله اند و یا اگر منتشر شده اند در چه زمانی انتشار یافته اند از این رو از ذکر آنها در این فهرست خودداری شد. با این حال به چند اثری که هر یک از جهاتی مهم اند و در شناخت نوع تفکر و رویکرد طباطبایی مفید و مؤثرند، اشاره می شود:nدفاع از شمشیر اسلامnبررسی آراء اخباری و اصولیnوحی قدسی (در نقد سخن دکتر سروش)nحافظ در میان موافقان و مخالفانشnحجnتفسیر بیان معانی در کلام ربّانیnضوابط علمی در قرآن شناسیnنماز جمعه نماز انقلابی و فراموش شدهnویژگی های بازار اسلامی (اشاره ای به معنویات و اصول اخلاقی حاکم بر اقتصاد اسلامی)nnفصل سوم. تحلیلی از آموزه های اصلاحی طباطباییnبا اندک آشنایی با آثار و تألیفات طباطبایی کم و بیش روشن می شود که ایشان در مجموع ادامه دهنده همان مسیر اسلاف خود از نجم آبادی تا زمان خود است و از همان افکار و اصول پیروی می کند و البته بیشتر با کسانی چون قلمداران و سید ابوالفضل برقعی قرابت دارد و این قرابت در فصل آن دو ذکر شد. وی با آنان آشنایی نزدیک داشته و به نوعی همکاری داشته اند. با این حال می توان اصول اصلاحی طباطبایی را چنین برشمرد:nمحوریت قرآن و توحیدnتکیه انحصاری و حداقل با اولویت اول در دین شناخت روی متن قرآن از اصول موضوعه این سلسله از مصلحان و یا احیاگران معاصر است. می توان این اصل را با محوریت «توحید» نیز تکمیل کرد. توحید هم محور بنیادین درونی اسلام شمرده می شود و هم محور قرابت و نزدیکی با ادیان ابراهیمی (یهودیت، مسیحیت و اسلام) و تکیه بر نوعی وحدت جوهری ادیان. این سلسله غالبا بر این وحدت و یگانگی جوهری تأکید می کنند و طباطبایی نیز در این مورد دارای تألیف و اثر مکتوب است. nنقد و پالایش حدیثnگرچه طباطبایی در رد و نقد حدیث افراطی و رادیکال نیست چرا که حداقل در تحقیقات تاریخی و از جمله نگاه فقهی و به ویژه در تفسیر قرآن نمی توان روایات و احادیث را به طور مطلق رد کرد و نادیده گرفت ولی او نیز مانند غروی و قلمداران و شماری دیگر «حدیث گرا» و یا «حدیث محور» هم نیست و از این رو با جریان فقهی حوزوی تفاوت و حتی تعارض جدی دارد. فقه و اجتهاد مصطلح حوزوی (حتی پس از پیروزی اصولیّون بر اخباریون) همچنان بیشتر بر اخبار و احادیث تکیه دارد و از آن تغذیه می شود. اما طباطبایی سخت به نقد و واکاوی احادیث باور دارد و تلاش کرده و می کند تا انبوه احادیث موجود و راه یافته در انبوه مجامیع و منابع حدیثی را بکاود و آنها را به نقد و چالش بکشد و در نهایت احادیث از صافی رد شده را بپذیرد و در استدلال های دینی اش لحاظ کند. کتاب «نقد کتب حدیث» به این منظور تحریر شده است. در این پالایش معیار اصلی اش نیز قرآن است و البته علم و عقل متعارف بشری. در نهایت او نیز بر این باور است که «قرآن بدون حدیث هم قابل فهم است». nخرافه زدایی و مبارزه با انواع غلوّnگفتن ندارد که طباطبایی نیز مانند دیگران با انواع خرافات مذهبی و فرقه ای و از جمله خرافات بروز یافته در جریان غلات شیعه و حول امامان و برخی سنت ها و شعائر دینی رایج به سختی مخالف است و با آنها می ستیزد. بخش قابل توجهی از آثار یاد شده طباطبایی (مستقیم و غیر مستقیم) حول همین موضوع است. مبارزه با انواع غلو در آموزه های طباطبایی بسیار برجسته است. nدر همین جا باید تذکر داد که هرچند طباطبایی (مانند غروی ها و دیگران) سنی به معنای متعارف آن شمرده نمی شود ولی شیعه به معنای متعارف آن هم نیست. چرا که بنیاد اعتقادی تشیع تاریخی (تشیع قرن چهارم به بعد) تأکید اساسی بر حدیث غدیر و مفهوم مولا و ولایت سیاسی (ولایت به معنای جانشینی منصوص و منصوب امام علی و فرزندانش در دوازده نسل و بالتبع ماجرای غیبت و ظهور و البته عقایدی چون علم غیب و عصمت) است و طباطبایی به هیچ یک از این اصول موضوعه خاص شیعی حداقل به گونه ای که رایج است باور ندارد. شاید بشود گفت او نیز شیعه است اما تشیع به معنای مضیّق و قرن اولی آن. رویکردهای فراوان او به شخصیت و تفکر و سنت و سیره امام علی و به طور کلی علوی و اتخاذ سند از آرای و حادیث علی، گواه این مدعاست. در عین حال او همزمان هم منتقد تشیع تاریخی است و هم منتقد تسنن تاریخی. از این رو شاید گزاف نباشد که بگوییم او نیز مانند بسیاری دیگر در مرحله نخست و به طور اساسی مسلمان است و البته ملتزم به نقد و پالایش آموزه های دینی رایج در تشیع و تسنن. در واقع او راهی برای خروج از مجادلات فرقه ای و ورود به عرصه یگانگی و وحدت امت اسلامی می جوید.nبا این حال ادبیات ایشان تقریبا همان ادبیات شیعیان رایج در ایران است. با نهایت احترام از امام علی و دیگر بزرگان شیعی یاد می شود. او تلاش می کند علی را از دست دو گروه غالی و گزافه گوی پیرو و در مقابل گروه کم فروش و به تعبیر ایشان اهل تقصیر برهاند. تعبیر «پرتوی از دولت فرخنده علوی» به منظور تبیین اندیشه «علی بین التقصیر والغلو» است. ایشان نیز در این عرصه از مصلحان خوشفکر و منصف سنی اهل سنت پیروی می کند. nتأکید ویژه روی وجوب عینی نماز جمعهnموضوع نماز جمعه و اهمیت آن را در گذشته شرح داده ام. تمام این مصلحان بر این سنت قرآنی دیرین تکیه داشته و دارند و طباطبایی نیز چنین است. او نیز رساله ای در باب وجوب عینی نماز جمعه دارد و خود نیز همواره این فریضه اسلامی را اقامه کرده است. او نیز در این مسیر (و البته به خاطر دیگر افکارش) همواره مورد طرد و حتی تکفیر ضمنی قرار گرفته و با انواع آزار (از جمله دستگیری در نماز جمعه و تعطیلی آن) در این چهل سال اخیر مواجه بوده است. نیز باید گفت طباطبایی نیز اقامه جمعه را راهی برای وحدت دینی و نیز تربیت معنوی و اخلاقی مؤمنان می داند. nمعقول سازی سنت ها و گزاره های دینیnطباطبایی نیز از جمله کسانی است که تلاش می کند از عقل ستیزی فاصله بگیرد و سنت ها و آموزه های قرآنی و اسلامی را در مجموع معقول و باورپذیر کند و در حد توان احکام شرعی قطعی را با ارائه تفاسیر خردپذیر با مقتضیات جهان کنونی قابل تحقق نماید. وی توجه به علم و تجربه و زمان و زمانه در اجتهادات مناسب را قبول می کند و به تصریح خود به «نوگرایی در اجتهاد» سخت عقیده دارد، از این منظر از جریان سنتگرایان متصّلب یا سلفیه رایج در جهان اسلام دور می شود. با این همه، ایشان متن محور است و برای توجیه و تبیین و معقول سازی اجتهاداتش می کوشد از آیه و حدیث و خبری و سنتی در تاریخ و فرهنگ سنتی و دیرین اسلام سندی و تأییدی پیدا کند. عقلانیت وی در مجموع، مانند اسلاف و همتایانش، عمدتا بر عقل و عقلانیت سنتی و ارسطویی استوار است. البته وی به گفته خودش به دیدگاههای ارسطویی و به ویژه منطق ارسطو نقدهای جدی وارد کرده است. بنگرید به کتاب «متفکرین اسلامی در برابر منطق یونان». nتا آنجا که من اطلاع دارم طباطبایی با افکار انقلابی حکومت محور از نوع روحانیون مبارز و انقلابی پنجاه سال اخیر موافق نبوده و نیست و به ویژه با حکومت دینی و شرعی با مدل ولایت مطلقه فقیه هرگز موافق نبوده ولی چنین می نماید که ایشان به اجرای احکام قطعی شرعی در نظام سیاسی و آن هم نظامی که بر جامعه اکثریت مسلمان و به دست مؤمنان مدیریت می کند، باور دارد. ایشان تصریح می کند که برخی احکام دینی ماهیتا حکومت محور هستند یعنی بدون داشتن حکومت و در واقع بدون قدرت اجرایی قابلیت تحقق و اجرا ندارند. در این صورت اجرای بی تنازل احکام شرعی (مانند حدودو دیات هرچند با اصلاحاتی) الزامی خواهد بود. احتمالا به همین دلیل بوده که طباطبایی (مانند دیگران از این سلسله) در آغاز از سقوط رژیم سکولار پهلوی وقوع انقلاب و تشکیل جمهوری اسلامی استقبال کرده ولی بعد از آن فاصله گرفته و عمدتا از منظر قرآنی و شرعی برخی عملکردهای حاکمان بعدی را مورد نقد و نفی قرار داده و می دهند. بنگرید به تألیف «پیوند دین و حکومت».nبا این حال طباطبایی، به رغم تصلّب دینی و غلظت مذهبی اش، تلاش می کند مدافع اسلام نرم و اهل گذشت و مدارا باشد. چنان که در رساله ای بدان پرداخته است. با این حال گاه تندی بیش از حدی در کلام او در مواجهه با برخی دگراندیشان دیده می شود. به عنوان نمونه می توان به تعبیر «حقارت سلمان رشدی» اشاره کرد. در کتاب سه جلدی نقد کتاب دشتی با عنوان «خیانت در گزارش تاریخ» نیز از این دست تعابیر کم نیست. عناوینی چون «رهبران ضلالت» نمونه ای این نوع ادبیات ستیزنده است که در نهایت می تواند خشونت های مذهبی و اجتماعی را دامن بزند. ظاهرا ایشان از همان جهاد سنتی اسلامی دفاع می کند و حتی ابا ندارد که عنوان «دفاع از شمشیر اسلام» استفاده کند و استفاده از چنین ادبیاتی، بر خلاف تلاش فراوان نویسنده برای ارائه سیمای اسلام معقول و ارائه تصویری رحمانی و نرم از شریعت، می تواند بحث برانگیز و زمینه ساز اسلام ستیزی باشد. برخی عناوین تألیفی طباطبایی یادآور کتاب مشهور ابن تیمیه است: «الصارم المسلول علی شاتم الرسول» (شمشیر تیز و برکشیده علیه دشنام گویان پیامبر). nnفصل چهارم. نقاط قوت طباطباییnمفید می دانم که از سنت معمول در این سلسله گفتار / نوشتارها اندکی فاصله بگیرم و اشارتی بکنم به نقاط قوت و شاید هم بتوان گفت امتیازات طباطبایی. زیرا می پندارم تا به این نقاط و نکات تصریح نشود، حق مطلب ادا نشده است. می توان این ممیزات را چنین برشمرد:nمهارت در لغت و زبان عربی nگرچه آشنایی حداقلی با زبان عربی و قواعد دستوری آن برای فهم و درک و تحلیل علمی قرآن و حدیث و تاریخ و دیگر معارف معمول اسلامی الزامی است و عموم مصلحان علی قدر مراتبهم نیز از این آشنایی بهره داشته و دارند، ولی در این میان به گمانم آقا مصطفی طباطبایی از عربیت (لغت و قواعد صرفی و نحوی) نیرومندی بهره دارد. در هرحال من صلاحیت ندارم تا در میزان و مرتبت عربی دانی مصلحان یاد شده در این سلسله گفتارها داوری کنم و مثلا بگویم کدامین قوی ترند ولی در حد اطلاع من در این زمینه آقای طباطبایی از توانایی خوبی برخوردارند و این البته از نقاط قوت اوست.nدانش دینی و اطلاعات گستردهnاز نقاط قوت اغلب مصلحان دینی معاصر ایرانی آشنایی علمی و فنی با معارف سنتی اسلام و فرقه ها و نحله ها (ملل و نحل) است ولی طباطبایی در این زمینه بسیار پیشرفته و دارای صلاحیت است. کمتر کسی را سراغ دارم که به اندازه ایشان در مجموع معارف سنتی (ادب و منطق و اصول فقه و فقه و فلسفه و کلام و تفسیر و تاریخ اسلام) تبحر داشته باشد. باید روی تاریخ و سیره تأکید ویژه بکنم که مهم اند. قدرت اجتهادی وی او را به استنباط های فقهی توانا ساخته و به او این امکان را می دهد که به جنگ فقیهان سنتی برود. همین امتیاز موجب شده است که غالبا با قدرت به نقد و نقادی برخی نواندیشان دینی از یک سو و سنتگرایان سنت زده و میراثی از سوی دیگر و همین طور با برخی اسلام شناسان و خاورشناسان غربی برخیزد. مراد این نیست که تمامی نقادی های ایشان مقبول و حتی معقول اند (حداقل از نظر من) ولی می خواهم بگویم آشنایی ایشان با معارف سنتی و اطلاعات نسبتا گسترده وی با میراث گذشته اسلامی، او را در گفتگوها و مجادله ها توانا کرده است. nآشنایی نسبی با برخی از تحقیقات غربیانnنمی دانم آقای طباطبایی زبانهای اروپایی می داند و چه اندازه می داند ولی بر اساس آثارش می توان دید که او نسبت به پژوهش های غربیان نسبت به اسلام و تاریخ و معارف آن حساس است و تلاش می کند با این افکار آشنا شود و در حد توان به برخی از آرای قابل نقدشان بپردازد و اشتباهاتشان را عیان کند. «نقد آثار خاورشناسان» ایشان نمونه خوبی است. هرچند همین نقدنوشته ها نشان می دهد که طباطبایی به بُن مایه های علمی و ذهنیت های مدرن غربی چندان راه نیافته است. از این رو همچنان با معیارهای سنتی و با متن محوری معمول علمای اسلامی به جنگ خاورشناسان منتقد اسلام و یا تاریخ اسلام می رود. واقعیت این است که اگر غالب خاورشناسان و یا اسلام شناسان دو قرن اخیر غربی با بُن مایه های تاریخی و با ذهنیت سنتی مسلمانان و عالمان دینی چندان آشنا نیستند، در مقابل، بسیاری از منتقدان سنتی آنان نیز با ریشه ها و ذهنیت های طرف مقابل تا حدود زیادی بیگانه اند و به همین دلیل مجادله و مناظره این دو طرف به سادگی به فرجام نمی رسد. تجربه نشان می دهد صرفا با اطلاعات سنتی و با ذهنیت های کلامی و الهیاتی ماقبل مدرن نمی توان به مقابله کارآمد با پژوهشگران غیر مسلمان و سکولار آزاد رفت و کامیاب شد. nبا این حال طباطبایی نقادی خوب و نیرومند است که همواره تلاش کرده مستند و مستدل (هرچند با معیارهای عمدتا نقلی و سنتی) به جنگ مخالفان فکری خود برود. به گمانم ایشان در جبهه داخلی و با مخالفان فکری درونی (سنتی ها و یا نواندیشان) موفق تر ظاهر شده است. هرچند وی به دلیل بی توجهی به بنیادهای اندیشه کم و بیش مدرن متفکران مورد نقد (مثلا شبستری و سروش) گاه به بیراهه می رود و از منظری به مجادله بر می خیزد که طرف مقابل از آن بی اطلاع نیست. اصولا دو طرف عمدتا از دو جهان اندیشگی متفاوت و چه بسا متعارض سخن می گویند. nفعالیت های فکری و قلمی مستمرّnیکی از ویژگی های بارز آقای طباطبایی پرکاری و فعالیت های گسترده و خستگی ناپذیر ایشان است که از این نظر شایسته است الگو قرار بگیرد. شمار تألیفات ایشان گواه آن است. به ویژه ایشان در مواجهه فکری و قلمی و گفتاری با جریانهای مختلف درون دینی و بیرون دینی می توان گفت بی مانند است. ایشان با انگیزه های قدرتمند دینی و تعصب عقیدتی با جبهه های مختلف دگراندیشی درگیر شده است. بعید می دانم در این نیم قرن کسی در داخل و خارج از کشور مطلبی در نقد اسلام نوشته و یا حتی شخصیتی دینی در بعد نظریه پردازی سخنی متعارض با دیدگاه ایشان اظهار کرده باشد و او در مقام پاسخگویی بر نیامده باشد. باز آثار معرفی شده وی تا حدودی این بُعد را نشان می دهد. افزون بر آثار منتشر شده (کتاب و مقاله) ایشان بارها یا از مناظره های صوتی و یا تصویری دو نفره برای بیان عقاید خود و نقد دیگران سود جسته و یا به صورت یک طرفه با صوت و تصویر به مقابله دگراندیشان رفته است. می توان در وبسایت ایشان شمار زیادی از این نوع فایل ها را مشاهده کرد.nافزون بر آن طباطبایی شاگردپرور هم هست و افراد قابل توجهی در این نیم قرن در حلقه تدریس و تعلیم او آموزش دیده و ناقل و مبلغ ایده ها و آموزه های استاد خود شده اند. به همین دلیل عنوان «استاد» را برای ایشان برگزیده اند. در نمازهای جمعه ایشان شماری از این علاقه مندان شرکت می کنند. دکتر فرهاد بهبهانی یکی از نمونه های شاخص این مجموعه است. برخی از آثار طباطبایی با همت بهبهانی و برخی دیگر انتشار یافته است. به عنوان نمونه می توان به کتاب حجیم «تحقیق در سیره نبوی» طباطبایی اشاره کرد که با همت بهبهانی و علیرضا بهادری نژاد منتشر شده است. nسخن آخر این که گزاف نیست گفته شود که در حال حاضر آقای طباطبایی از سنگرداران معقول و متخصص در دفاع از اسلام میراثی در برابر منتقدان و منکران و مخالفان است. از این نظر ایشان شباهت زیادی به ابن تیمیه مشهور در قرن هفتم هجری دارد.nمنابع: nزندگی نامه خودنوشت آقای طباطباییnفهرست آثار با همت رضا برنجکارnجریانهای مذهبی – سیاسی ایران، رسول جعفریانnوبلاگ استاد مصطفی حسینی طباطبایی – به وسیله عده ای از دوستداران مصطفی حسینی طباطبایی راه اندازی شده استnو اطلاعات شخصی n n nnn

Share:

More Posts

 مجلس! مجلس دیگر چه لطفی دارد؟

اشاره: متن زیر یادداشتی است که در مجموعه یادداشت های مجلس تحریر شده است. در آستانه انتخابات مجلس دوم مانند دیگر نمایندگان و احیانا مردم

Send Us A Message